خانه / محبوب ها / مضرات موسيقي از ديدگاه اسلام

مضرات موسيقي از ديدگاه اسلام

Musi2cمضرات موسیقی از نظر اسلام

پیامبر (صلی الله علیه و آله) : هر کس به لهویات گوش دهد در روز قیامت در گوش او سرب آب شده ریخته خواهد شد.  (مستدرک ج ۲ ص ۴۵۹ – مستدرک، ج ۱۳، ص ۲۲۲)

 

«و من الناس من یشتری لهو الحدیث … [۱]» و برخی مردم سخنان بیهوده را می خرند تا مردم را از روی نادانی، از راه خدا گمراه سازند و آیات الهی را استهزا گیرند؛ برای آنان عذابی خوارکننده است.

«لهو الحدیث» به هرگونه سخن با آهنگ سرگرم کننده و غفلت زا گفته  می شود. روایات متعددی آن را به غنا تفسیر کرده است.

تمامی فقیهان شیعی بر این باورند که غنا حرام بوده و هیچ شک و تردیدی در آن نیست.

حکمت ها، آثار و فلسفه حرمت موسیقی:

۱گرایش به فساد:

غنا و آواز مطرب لهوی، انسان را به سوی فساد اخلاقی می کشاند؛ پیامبر (صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «غنا نردبان زنا است[۲]»؛ یعنی مقدمه آن.

– بی غیرتی!

امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر در منزلی چهل روز نوای موسیقی پخش شود، شیطان وارد شده، چنان قدرت نمایی کند که غیرت و حفظ ناموس را از او بردارد، آنچنانکه حتی اگر به ناموس وی هم تجاوز شود، در نزد او اهمیتی ندارد[۳]

همچنین فرمود:«خانه ای که در آن غنا باشد، از فساد و فحشا مصون نخواهد بود.[۴]

در حدیث دیگری آمده:« … ایاکم و الغناء، فانه ینقص الحیاء … [۵]» «از غنا و موسیقی دوری کنید زیرا موسیقی حیاء را از بین می برد، شهوت را زیاد می کند. مردانگی را نابود می سازد، و هر کاری که شراب می کند موسیقی هم انجام می دهد.

۲– غفلت از یاد خدا:

قرآن یکی از عوامل گمراهی را «لهو الحدیث» دانسته است.

«لهو» چیزی است که انسان را چنان مشغول کند که باعث غفلت و بازماندن از کارهای مهمتر شود. امام صادق (علیه السلام) فرمود : «گوش دادن به غنا، قساوت قلب می آورد.[۶] و در نتیجه باعث فراموشی خدا و معنویت می شود و اعتقادشان به جهان پس از مرگ سست خواهد شد. »

۳- تضعیف اراده و شکست شخصیت

شنیدن و نواختن موسیقی، آن چنان اراده را سست و غریزه جنسی را تحریک می کند که شخص را بی اراده و بدون اختیار به حرکت در می آورد و شخصیت انسانی خود را در اختیاز نوازنده و خواننده قرار می دهد.

۴– ضعف اعصاب و بهم خوردن تعادل روان.

از موضوعاتی که روی تمام بدن اثر می گذارد، موسیقی است؛ زیرا موسیقی در سیستم سمپاتیک و پاراسمپاتیک اثر داشته و تعادل روان را بر هم می زند و به دنبال آن سلامتی بدن را تحت فشار قرار می دهد. موسیقی با نواهای حزن آمیز و یا آهنگ های نشاط انگیز خود، گاهی آنچنان تعادل اعصاب را از بین می برد که جذب، دفع، هضم، ترشحات، ضربان قلب و فشارخون و مایعات دیگر را مختل ساخته و شخص را به امراض فراوانی نزدیک می کند.

همچنین در اثر فشار شدیدی که تحریکات خارجی موسیقی روی اعصاب وارد می کند، قدرت اندیشه را از انسان گرفته و آثار جنون و مرض هائی[۷] در افراد آن ظاهر می شود که به نمونه هایی اشاره می شود:

هفتاد و پنج درصد(۷۵%) موسيقي دانان اسير آشفتگي هاي فكري بودند. بتهُوِن، شوبرت، دووراك، شومان، نيچه از آن دسته موسيقي داناني بودند كه ديوانگي و جنون گريبان گيرشان شد. مندلس، باخ، اول و شوپن هم ازآندسته گروه موسيقي داناني مي باشند كه در اثر اختلالات رواني تا سرحد جنون گام نهادند.

مجله روشنفكري درباره يك كنسرت موسيقي مي نويسد:

«وقتي دخترها و پسرها آهنگهاي تند و رعشه انگيزشان را مترنّم مي سازند، سالن به لرزه مي افتد، دخترها جيغ ميكشند، به سر و گوش هم مشت مي كوبند، غش مي كنند، موهاي خود را چنگ چنگ ميكَنند و پسرها از هوش مي روند»[۸]

«در ملبورن پنجاه هزار نفر بعد از گوش دادن به يك كنسرت موسيقي چنان به هيجان آمدند كه ناگهان همه به هم ريختند و بدون جهت يكديگر را زخمي كردند و تا آمدن پليس، چند نفر به ضربه چاقو از پاي در آمدند، به چند نفر تجاوز شد و تعداد زيادي مجروح شدند.»[۹]

بنا براين به گواهي برخي پزشكان، غنا و موسيقي آثار زيانباري بر روي اعصاب داشته و شخص را دچار افسردگي و مبتلا به فشار خون مي كند.[۱۰]

شايد هر نوع موسيقي براي اعصاب زيان بار نباشد، بلكه استفاده زياد و افراط باعث تخدير شود، ولي بايد توجه داشت كه پيامدهاي منفي معنوي آن را راحتي در ساير موارد نبايد كوچك شمرد.

از اين روي آموزش دادن موسيقي مطرب و لهوي حرام است، در آمدي هم كه از اين راه به دست مي آيد حرام مي باشد و حتي خريد و فروش و نگهداري آلات مخصوص لهو و لعب حرام مي باشد و حتي خريد و فروش و نگهداري آلات مخصوص لهو لعب حرام مي باشد.

عواقب اخروي موسيقي

پيامبر اسلام(صلي الله عليه و آله وسلم) فرمود: «كسي كه ابزار موسيقي را در خانه اش نگه دارد، روز قيامت در حالي محشور مي شود كه روسياه است، به دستش تنبور و آلت موسيقي آتشين جهنم است و بالاي سرش هفتاد هزار فرشته عذاب، همراه با گرزي كه در دست دارند بر سر و صورتش مي كوبند و كسي كه اهل غنا و موسيقي است از قبرش نابينا گنگ و كر بيرون مي آيد. همچنين زناكار و آنكه فلوت و دايره مي زند نيز همانند ايشان كور، كر و لال محشور مي شود.»[۱۱]

مأموریت پیامبر (ص):

رسول گرامی اسلام (ص) فرمود: «اِنَ الله بَعَثنی هدیً وَ رَحمةً لِِِلعالَمین وَ اَمَرَنی اُن أمحُوَالمَزامیرَ وَ اَلمَعارفَ وَ الأوتارَ…»[۱۲]

خداوند مرا برای هدایت و رحمت جهانیان مبعوث نمود، و دستور داد تا آلات غنا و موسیقی، مانند: نای، تنبور، تار و… را از بین ببرم.

برخورد و عکس العمل ائمه (علیهم السلام) با موسیقی:

۱- بُشر حافی:

حضرت موسی بن جعفر (ع) از کوچه های بغداد عبور می کرد، صدای ساز و آوازی شنید؛ دید که از خانه ای کنیزی بیرون آمد.

حضرت به آن کنیز فرمود: صاحب این خانه آزاد است یا غلام؟

–         آزاد است.

–         راست گفتی، اگر بنده بود از مولای خود می ترسید.

کنیز به خانه برگشت، بُشر از او پرسید: چرا دیر کردی؟ و وقتی کنیز داستان را برای ارباب خود نقل کرد، بُشر با پای برهنه خدمت حضرت موسی بن جعفر (ع) رسید و از اعمال انحرافی خود، در محضر آن جناب توبه کرد.

۲- برخورد حضرت علی (ع) با نوازنده:

حضرت علی (ع) دید مردی نوازندگی می کند، او را موعظه نمود و از عملش نهی کرد و دستور داد وسیله نوازندگی او را شکستند، آنگاه فرمود: از این عمل زشت توبه کن.

پس از توبه آن مرد، حضرت فرمود: آیا می دانی که موقع نواختن، ساز چه معنائی را می رساند؟

–         نه! وصی پیامبر(ص) بهتر می داند.

حضرت علی (ع): هنگامی که ساز نواخته می شود، زبان حالش چنین است:

به زودی پشیمان می شوی، به زودی پشیمان می شوی، به زودی وارد جهنم می شوی ای نوازنده من.[۱۳]

۳- تیره بختی شنونده موسیقی:

مردی به امام صادق عرض کرد: همسایگان من کنیزانی دارند که آواز می خوانند و با عود (یکی از آلات موسیقی) می نوازند. چه بسا به هنگام قضای حاجت نشستنم را طول می دهم، تا صدای آنها را بیشتر بشنوم.

امام فرمود: این کار را نکن. در روز قیامت دربرابر خداوند هیچ عذری نداری؛ مگر سخن حق را نخواندی که می فرماید: گوش، چشم، دل، مسئولند و در برابر کارهایی که کرده اند، مورد سؤال واقع می شوند.[۱۴]

مرد عرض کرد: به خدا سوگند گویا این آیه را تاکنون نخوانده و نشنیده بودم. دیگر به خدا این کارها را انجام نمی دهم و از ام آمرزش می طلبم.

امام سپس فرمود: برخیز و غسل کن و آنچه می توانی نماز بخوان، چون تاکنون به گناه بزرگی مشغول بودی و چه بدحال و تیره بخت بودی اگر بدون توبه و بر این حال از دنیا می رفتی.[۱۵]

۴-ریختن سرب ذوب شده در گوش ها:

همچنین رسول خدا (ص) فرمود: کسی که به لهو و موسیقی مطرب گوش دهد، در روز قیامت در گوشش سرب آب کرده ریخته می شود. (مَن اِسمَع الی اللهو یُذابُّ فی اُذُنِهِ الآنَک)[۱۶]

آثار دیگر موسیقی

روی گردانی خدا:

از امام صادق (ع) درمورد غنا سؤال شد، امام (ع) فرمود: «لاتَدخُلوا بُیُوتاً الله مُعرِضٌ عَن اَهلِها[۱۷]» به خانه ای که خداوند از اهلش روی گردانده، وارد نشوید.

رفتن برکت:

پیامبراسلام (ص) فرمود: «لا تَدخُلُ المَلائکَةُ فِیهِ خَمرٌ اَو طَنبُورٌ اَو نَردٌ وَلاتُستَجابُ دُعاءُهُم وَ تَرفَعُ عَنهُم البَرَکَة[۱۸]ُ»

فرشتگان به خانه ای که شراب، وسایل موسیقی و قمار، مانند: تنبور و نرد در آن باشد وارد نمی شود و دعای اهل خانه مستجاب نمی گردد و خیر و برکت هم از آنجا می رود.

مرگ ناگهانی و کوتاهی عمر:

امام صادق (ع) فرمود: «بَیتُ الغِنا لا تؤمِنُ فیهِ الفَجیعَة وَ لاتُجابَ فیه الدَّعوَة وَلایَدخُلُهُ المَلَکُ[۱۹]»

خانه که در آن غنا باشد، از مرگ و مصیبت دردناک ایمن نیست و دعا در آن به اجابت نمی رسد و فرشتگان وارد آن نمی شوند.

ازآیات و روایات استفاده می شود که اعمال خیر، بر وسعت رزق و طول عمر می افزاید؛ در مقابل گناه و لهو و لعب و موسیقی مطرب، برکت را برده و عمر انسان را کوتاه می کند.

اسامی زیر از جمله مروجین موسیقی هستند که با وضع نامناسب و مرگ ناگهانی و عمرکوتاه از دنیا رفته اند:

۱مالیبران، استاد معروف موسیقی در حال خواندن آواز، در سن ۲۷ سالگی سکته کرد.

۲- برخی موسیقی دانان به وسیله خودکشی به زندگی خود خاتمه دادند، از آن جمله: «شومان» موسیقی دان مشهوری را می توان نام برد که با انداختن خود به رودخانه «راین» خودکشی کرد.

۳- پرگولوزی – نوازنده ایتالیایی، در سن ۲۶سالگی

۴- بلینی – نوازنده ایتالیایی، در سن ۳۴سالگی

۵- موریس ژوبر – نوازنده فرانسوی، در سن ۴۰سالگی

۶- شوسون – نوازنده فرانسوی، در سن ۳۰سالگی

۷- مندلس – نوازنده آلمانی، در سن ۳۸سالگی

۸- شوبرت – نوازنده اطریشی، در سن ۳۱سالگی

۹- موزارت – نوازنده اطریشی، در سن ۳۵سالگی

۱۰- حبیب سماعی – نوازنده ایرانی، در سن ۴۵سالگی[۲۰]

ضرر موسیقی از دیدگاه دانشمندان جهان:

براساس نظر بسیاری از روانشناسان و دانشمندان[۲۱]، موسیقی احساسات بشر را در مسیر غیرعادی توسعه می دهد و انسان را در یک عالم ناخودآگاهی کامل فرو می برد و قوّه خیال بافی غیرواقعی را در انسان زیاد می کند.

۱-    هگل، فیلسوف مشهور آلمانی می نویسد:

«ذکر و عبادت مسلمانان در معابد بی آلایش خود فکر می آورد، ودعای مسیحیان در کلیسا با عربده ناقوس و نقس نگار در و دیوار، تشویش خاطر و انصراف ناظر[۲۲]»

۲-    کانت، فیلسوف معروف آلمانی:

«موسیقی اگر از همه هنرها مطبوع تر باشد، ولی چون به بشر چیزی نمی آموزد، از تمام هنرها پست تر است[۲۳]»

۳-    دکتر آرنولد فریدمانی، پزشک بیمارستان نیویورک و رئیس کلینیک سردرد، با کمک دستگاه های الکترونی تعیین امواج مغز و مراجعه هزاران بیمار ثابت کرده که:

«یکی از عوامل مهم خستگی های روحی و فکری و سر درد های عصبی، گوش به موسیقی رادیو است[۲۴]»

۴-    گوتیه می گوید: موسیقی، عزیزترین ولی نامطلوب ترین سروصدا هاست؛ جداً من سکوت را بر دل انگیز ترین نغمه ها ترجیح می دهم.[۲۵]

فتاوای  مراجع تقلید در غنا و موسیقی*

پرسش ۱- مجلس لهو و لعب  چه نوع مجلسی است؟

ج- مجلسی که برای عیاشی هوس رانی و رقص تشکیل شده و نزد متدینین مجلس گناه محسوب میشود. اگر هرموسیقی به صورتی نواخته شود که مناسب آن باشد گوش دادن به آن حرام است.[۲۶]

پرسش۲- اگر شنیدن موسقی هیچ گونه تاثیری در انسان نداشته باشد باز حرام است؟

ج- همه ی مراجع :اگر از نوع موسقی حرام باشد گوش دادن جایز نیست هر چند تاثیری نداشته باشد.[۲۷]

پرسش ۳-به مجلس عروسی و …دعوت شدیم در اثنای امر موسقی مبتذل پخش کردندتکلیف چیست ؟

ج-همه ی مراجع اگر احتمال تاثیر می دهید با فراهم بودن شرایط نهی از منکر کنید و اگر نمی پذیرند چنانچه حضور شما باعث استماع موسقی حرام یا تایید گناه  می شود باید مجلس را ترک کنید مگر عسر یا حرج لازم آید.[۲۸]

پرسش ۴-در اتوبوسی که نوار مبتذل پخش می کنند و تذکر فایده ای ندارد حکم گوش دادن به آن چگونه است ؟

ج- اگر نهی از منکر را نمی پذیرد چنانچه باعث استماع حرام شودیا تایید گناه شود باید پیاده شوید ولی اگر بطور ناخودآگاه به گوش شما برسد اشکال ندارد.[۲۹]

پرسش۵-گاهی از صدا و سیما و دستگاه های صوتی دیگر آهنگ هایی پخش می شود که به نظر من مناسب با مجالس لهو و خوشگذرانی است در حالی که در نظر دیگران چنین نیست آیا میتوانم آنها را از گوش دادن منع کنم؟

ج-همه ی مراجع:بر شما واجب است به آنها گوش ندهید ولی نهی دیگران مبتنی بر این است که آنها هم حرام بدانند.[۳۰]

پرسش ۶-در خوابگاههای دانشجویی با کسانی که به موسقی حرام گوش میدهند چه باید کرد؟

ج-با احتمال تاثیرو فراهم بودن شرایط باید نهی از منکر کنید ویا به مسئولان دانشگاه اطلاع دهید و اگر نمی پذیرند واجب است از گوش دادن به آن اجتناب کنید. [۳۱]

پرسش ۷-  ملاک در تشخیص موسیقی حرام نوع مردم است یا شخص؟

ج- همه مراجع: نوع مردم متدین و عرف عام نه شخص مکلف[۳۲]

پرسش۸- آیا میان انواع موسیقی ها از قبیل اصیل(سنتی)، کلاسیک، محلی، پاپ و … تفاوتی در حکم وجود دارد؟

ج- همه مراجع: خیر هیچ تفاوتی نبوده و معیار حرمت استماع موسیقی، مطرب و لهوی بودن آن است.[۳۳]

پرسش۹- منظور از «مطرب و لهوی بودن » موسیقی چیست؟

ج- «طرب» حالت سبُک عقلی است که در اثر شنیدن موسیقی انسان را از حد اعتدال خارج می کند. این امر تنها به حالت شادی مختص نبوده و آهنگهای حزن آور را نیز شامل می شود.

مقصود از «لهوی» بودن سازگاری آواز و آهنگ با مجالس فساد و خوشگذرانی است، یعنی ممکن است نغمه ای طرب انگیز نباشد ولی نوعاً در جلسات فاسقان و گناه رایج باشد، همه مراجع تقلید «لهوی بودن» را جزء و قید اصلی موسیقی حرام می دانند.

پرسش۱۰- حکم تکثیر ترانه، خرید و فروش و نگهداری آلات موسیقی چیست؟

ج- اگر از آلاتی است که به لهو و حرام اختصاص دارد نگهداری آنان جایز نیست و باید آنها را از بین برد ولی آلات مشترک –که منفعت حلالی در بر داشته باشد – اشکالی ندارد.[۳۴]

پرسش ۱۱- آیا مجوز ارشاد در حکم تک خوانی و یا جمع خوانی زن و مرد تأثیری دارد؟

ج- همه مراجع: مجوز وزارت ارشاد و یا هر نهاد دیگری تأثیری در حکم ندارد.[۳۵]

پرسش ۱۲- آیا زن و شوهر به خاطر تمایل به یکدیگر، می توانند به موسیقی گوش دهند؟

ج- همه مراجع: گوش دادن به موسیقی حرام جایز نیست و صرف افزایش تمایل به همسر، مجوز شرعی برای استماع محسوب نمیشود.[۳۶]

پرسش۱۳- بعضی مراکز  دولتی و خصوصی کلاسهای آموزش موسیقی و تئاتر برای دختران تشکیل داده و مربیان مرد آموزش می دهند، تشکیل چنین کلاسهایی و شرکت دختران در آنها جایز است یا خیر؟

ج- موسیقی لهوی، تعلیم وتعلّم و اجرت گرفتن برای آن حرام  است و اینها مظاهر فسادی است که بخاطر مسامحه ی بعضی متصدیان شروع شده است.[۳۷]

پرسش ۱۴- برخی متصدیان فرهنگی کشور، با برپایی جشنواره های موسیقی هدایایی را به عنوان تشویق به موسیقی دانان می دهد، صرف بیت المال و اهدای هدایا به این گونه افراد جایز است؟

ج- تشویق کسانی که موسیقی لهوی می زنند حرام است و کسی که اموال عمومی را صرف آنها می کند ضامن است و نزد خداوند متعال مسئول اعمالش می باشد.[۳۸]

حرف آخر؛ موسیقی، حق یا باطل!

از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد: موسیقی از نظر خدا و شرع چه حکمی دارد؟

حضرت فرمودند: وای برتو! اگر عمل حق و باطل را بخواهند از هم جدا کنند، موسیقی کدام طرف قرار دارد؟

عرض کرد: در طرف باطل.

حضرت: همین مقدار که می دانی موسیقی باطل است، برای تو کافی بوده و لازم است انسان دوری گزیند.[۳۹]

حسن ختام

گوش کن دوست اگر عاقلی و پاک سرشت

جایگاهت بکند خلق افلاک بهشت

موسیقی کور کند چشم جهان بینت را

می رباید زکَفَت عقل و دل و دینت را[۴۰]

والسلام علی  من اتبع الهدی

یاسین کمالی وحدت

مطالب مرتبط:

موسیقی از دیدگاه اهل سنت

موسیقی حلال و حرام؟

آیا موسیقی از پایه حرام است!؟؟؟

من عاشق موسیقی هستم!

حالا که گوش دادن به موسیقی عادی شده چیکار کنیم:؟

بالاخره موسیقی خوبه یا بد؟؟!!

موسیقی ، محرمیت ، گفتگو بانامحرم ، تراشیدن ریش و ….

آیا پبانو حرام است؟


 


[۱] . سوره لقمان ، آیه ۶ .

[۲] . بحار الانوار، ج ۷۶، باب ۹۹ (باب الغناء)/

[۳] . وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۲۳۲، کافی ، ج ۶، ص ۴۳۳٫

[۴] . کافی، ج ۶، (باب الغناء)

[۵] . الدر المذشور، ج ۵، ص ۳۰۸٫

[۶] . «ان الملاهی ثورث قساوه القلب»؛ مستدرک الوسائل، ج ۱۳، ص ۱۸٫

[۷] . Maine نوعی جنون که دارای درجات متعددی است.

[۸] تأثير موسيقي بر روان و اعصاب، به نقل از مجله روشنفكري، شماره ۵۵۶ ص۲۶

[۹] موسيقي از نظر دين ودانش،ص۲۰ كيهان شماره ۶۲۶۵، ازقول خبرگزاري رويتر

[۱۰] ر.ك: تفسير نمونه، جلد۱۷، ص۲۴ الغنا في الاسلام، ص۱۵۱

[۱۱] مستدرك السائل،ج۲ ص ۴۵۹، چاپ قديم. ج۱۳ ص۲۱۹ چاپ جديد، جامع الاخبارص ۱۸۰

[۱۲] مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۲۱۹ ؛ ج۲،ص۴۵۸، به چاپ قدیم.

[۱۳] سفینة البحار، ج۲، ص۵۱۹ ؛ مستدرک الوسائل، ج۲، ص۴۵۷٫

[۱۴] اسراء / ۳۸

[۱۵] کافی، ج۶، ص۴۳۲ ؛ مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۲۲۱ ؛ المیزان، ج۱۳، ص۱۰۷، …

[۱۶] مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۲۱۹ ؛ ج۲،ص۴۵۸، به چاپ قدیم.

[۱۷] کافی، ج۶، ص۴۳۲

[۱۸] وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۲۳۵ ؛ مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۲۱۸

[۱۹] کافی، ج۶، ص۴۳۳

[۲۰] ر.ک: تأثیر موسیقی بر اعصاب و روان ؛ …

[۲۱] مانند: ویکتور هوگو، نویسنده مشهور فرانسه ؛ آرون کوپلند و لئون تولستوی ، نویسنده روسی.

[۲۲] مناظره دکتر و پیر، ص۴۵۲-۴۵۳ ، به نقل از «مبانی فلسفه هگل»

[۲۳] تأثیر موسیقی بر اعصاب و روان ، ص۱۳۵

[۲۴] موسیقی از نظر دین و دانش ، ص۱۳۵ ؛ به نقل از مجله نیوزویک.

[۲۵] هنرمند کیست؟ ص۱۱۳ ، به نقل ازاندیشه های مردان بزرگ.

* منتخب از احکام موسیقی ص ۴۰ به بعد.

[۲۶] مکارم، استفتائات،ج۲ س ۷۰۴، بهجت، توضیح المسائل، متفرقه،م۲۰ …

[۲۷] امام، استفتائات، ج۳ سئوالات متفرقه، س۱۱۰و …

[۲۸] مکارم، استفتائات، ج۱ س۱۱۶۰و…

[۲۹] استفتاء از دفتر همه مراجع.

[۳۰] فاضل، جامع المسائل،ج۱ ،س۹۲۹ و…

[۳۱] استفتاء از دفتر مهم مراجع

[۳۲] مکارم، استفتائات، ج۲ س۶۵۹

[۳۳] خامنه ای، اجوبة الاستفتائات، س ۱۱۲۷، مکارم، استفتائات، ج۱ س۵۲۷ و…

[۳۴] استفتاء از دفتر همه مراجع

[۳۵] خامنه ای، اجوبة الاستفتائات،س۱۱۲۸ و ۱۱۳۹ و…

[۳۶] خامنه ای، اجوبة الاستفتائات،س۱۱۵۲ و۱۱۵۵ و…

[۳۷] استفتاء از دفتر تبریزی و …

[۳۸] استفتاء از دفتر تبریزی و مکارم

[۳۹] مستدرک الوسائل ج۳ ص۴۵۷

[۴۰] هنرمند کیست ص  ۱۲۰

حجاب و عفاف،حجاب وعفاف،عفاف و حجاب،عفاف وحجاب،utht, p[hf،utht, p[hf،p[hf, utht،p[hf, utht

همچنین ببینید

شبهات حجاب

در ادامه به چند شبهه در زمینه حجاب به صورت بسیار خلاصه پاسخ داده می ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.